Companies Doing Good Forum - The Future of Workplace April 15 - 16, 10.00 - 14.00 CET, Online Conference

Individual approach, innovation and listening to the needs – open doors towards successful integration

The Companies Doing Good Forum 2021 has established a holistic view of the possible transformational change of the intersection – business / institutions / civil society, by including these stakeholders in the process of co-creating and encouraging joint actions.

Bringing a vision for the future of jobs, in which people, their values and personality will be the focal point, the second day of the Forum brought the experiences and views of professionals from Sweden, Austria, Belgium, Bosnia and Herzegovina and North Macedonia.

The discussions were opened by the Minister of Labor and Social Policy in North Macedonia, Jagoda Shahpaska, who, among other things, shared that the decentralization of social services is an important segment in the social policy. – We need local networks for social services that are created according to the needs of the citizens of each municipality. Decentralization enables and encourages protection and employment. It envisages multilateral partnerships between the private, public and civil society sectors, which jointly deal with important social issues.

David Oberhuber, Country Director for Northern Macedonia and Kosovo, from Deutsche Gesellschaft für

Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH shared that by supporting the Forum, GIZ promotes the opportunities and values of the upcoming new economic and business models by presenting examples of inclusive and social businesses and a social mentoring approach that can simultaneously lead to social, economic and environmental growth, as well as reduce the inequalities in the society.

Klimentina Ilijevski, Executive Director of Public, shared that social enterprises promote new ways of doing business by relying on local resources and supporting the creation of new jobs.

– Social enterprises contribute to the fight against poverty, promote fair working conditions, improve social protection through the delivery of public services in health care and education, they make pioneering steps towards the development of social innovation by addressing socio-economic challenges and responding to them. They also contribute to the circular economy and develop solutions that are environmentally friendly, encourage responsible consumerism, and create new and quality jobs adapted to new technologies and digitalization. They are entities that live and promote sustainable development.

How does Ikea make a social impact by creating jobs for the vulnerable?

Ann-Sophie Gunnarsson, New Partnership and Collaboration Manager from Ikea, Sweden shared that through social business partnerships, Ikea has created 30.000 jobs as well as 300 different products globally.

– We want to try new things and break social barriers. We include women from vulnerable categories, refugees and other vulnerable people. We ask them what they know best to do, and then we see what products can be made according to their capacities. The inclusion and integration of these people is very important in the long run, because they create stable jobs and move the economy forward – she shared on the Forum.

This initiative of “Ikea” was started 9 years ago. – We use our strength – our expertise in product development, and then we create collaborations with social businesses that can be integrated in the production process. As a major market player, we can provide everything that social businesses need and we always see how we can meet their needs. The key is cooperation. Many of our suppliers approach us and want to get involved in making a positive change. They see the mutual benefit and together we learn from each other on how best to create social businesses – she said.

Gunnarson also emphasized that in this cooperation, they maintain continuity, plan long-term and invest in sustainable jobs.

– Inclusion is more important than ever. Our goal is to provide 95 000 jobs by 2030. We will achieve that through the integration of these people, and the added value is that the products that they will make are handicrafts, i.e. unique.

Social services must emerge from local challenges

Within the discussion Social enterprise community models- development of social services in accordance with the needs of local communities, the panel session brought examples of the role of social services, the need for innovation in this field, but also the need for local initiatives, created according to the needs of specific municipalities. Speakers of this session were Michael Samec, team leader in GIZ, the Deputy Head of the Social Protection Sector in the Ministry of Labor and Social Policy, Sofija Spasovska, and the Mayor of Demir Kapija, Lazar Petrov. The conversation was moderated by Klimentina Ilijevski from “Public”, who pointed out that services can be offered through social entrepreneurship. Samec pointed out that the most appropriate starting point is the local level, because the citizens themselves are closest to the problems they face and can best present them:

– Of course, it is necessary to think about a personalized solution for each municipality. Therefore, it is most practical to work with social businesses and the civil society sector. One of the main problems is the exclusion of the vulnerable groups from the labor market, but of course there are many others. When each municipality conducts its own mapping, it will know exactly what services are needed to solve a particular problem and for what matters an initiative should be launched. This is all a learning process. What is certain is that the cooperation between the different sectors is extremely important and necessary for the future, so that we can develop sustainable services, finances and jobs – said Samec. Spasovska pointed out that the MLSP, with the support of GIZ has already implemented a project through which the needs for social services were mapped in several municipalities.

– We did not experience this only as a project, but we developed real cooperation so that we can find out what is needed in the municipalities and how to improve the social protection system. When asked what happens if an innovative social service appears, which the system does not recognize, Spasovska clarified that mechanisms have been established to enable functionality. – The current social protection system is open. Innovative social services are part of the law, and this system is a dynamic process.

Petrov said that Demir Kapija was among the first municipalities to map the problems and it has implemented a strategy for creating social services.

– The mapping was done with the providers and the civil sector, and as a relatively small municipality, it is easier to see the problems of the people. We are one of the first supporters of the development of deinstitutionalization. We have built several housing units for people with disabilities and started a project to help the home for the elderly and infirm. In the future, we would like to open more such housing units, as well as jobs, because that creates a win-win situation. On the one hand, people are employed, and on the other hand, people from the vulnerable groups are enabled to live better and be included in the community like all other fellow citizens – shared Petrov.

Job carving and job crafting for a more inclusive labor market

Annette Skopeta, Deputy Director, European Center for Social Welfare, Austria, presented social labor market innovations to promote social inclusion.

– Through job carving and job crafting, we want to achieve harmony between the skills and the abilities of the people from the vulnerable groups and the job positions in the companies, in a manner that the companies themselves need to adjust the jobs according to this staff and thus include them in the market. The implementation of these solutions is not so simple because there is a gap between the supply – the groups we want to include in the labor market and the demand – the companies that have certain expectations or disbelief in the process – said Skopeta.

She also shared that with the pandemic, the vulnerable groups took the hardest blow, so we have to look at things closely in order to mitigate the consequences. -The system and the different parties do not communicate effectively and their interaction does not work properly. It is therefore necessary to strengthen this connection. It is complex, but we are far ahead of what we were a few years ago. Social innovation entails the new practices and it is a new approach that brings better outcomes because the society itself decides whether an innovation is good or not – said Skopeta.

Social mentoring – bridge between job creation and social inclusion programs

The second day also brought a presentation of the innovation social mentoring, through which the vulnerable citizens are supported and individually directed to the labor market. Inputs from the first generation of 10 social mentors from North Macedonia, Serbia, Bosnia and Herzegovina, Kosovo and Albania were shared, who described the training process as a major change in the way they work with vulnerable people. – We need changes in all parts of the system in order to to see a real change. We learned a lot through social mentoring – said Jelena Stankovic, one of the 10 social mentors who have recently been trained to provide this service. -We are agents of change and we develop the skills that the people we mentor need because they deserve it – said social mentor Arlinda Zaimi.

– I strongly believe that a social mentoring approach will be a way to build a bridge between the employment and social inclusion programs, as well as between the employment agencies and the social work centers – said Samec from GIZ.

The second panel discussion brought a discussion about mentoring as a process in work integration. Denis Skiljak, Manager of SOS Children’s Village, Bosnia and Herzegovina, Irena Jakimovska, Manager and Co-owner of “Comfy Angel” and President of the Regional Chamber of Commerce in Prilep participated. The discussion was moderated by Nebojsa Ilijevski, Content Director of the Forum. Shiljak shared that SOS Children’s Village from BiH works with young people and children without parents or who are at risk of being left without a parent or caregiver, training them with the necessary skills to be part of the labor market. -We include individual sessions for life skills, employment skills, mentoring, etc. Then we find them practice and job shadowing so they can put into practice what they have learned. There is a weak labor market in Bosnia, and a strong gray economy, so even 45% of young people find work on the gray market, are exposed to risks, and do not have the necessary experience to find a normal job. We are trying to find solutions step by step, but it is difficult because there is no legal framework in the country to organize these activities. One of the biggest challenges is keeping the job for a long time, which is much more pronounced now with the COVID – said Shiljak. Jakimovska pointed out that “Comfy Angel” has 1000 employees. -Maybe I cannot have an impact on a global scale, but I can influence locally on the structure and the way of working in our company. I can proudly say that we are building a social company and that we take care of those who do not have equal opportunities as everyone else. Everything has its own evolutionary process, and so does this. Socially responsible companies are highly valued and the community recognizes them well, so I think other businesses will join. “Companies that work purely for profit are, in my opinion, the poorest companies,” she said. The Forum was also attended by the consultants Wim Van Amel and Bie Bijnens from I Diverso, an innovative company that offers services for integration of the vulnerable groups in the labor market by working with the vulnerable, but also with the companies. The guests from Belgium pointed out that in addition to investing in strengthening the competencies of vulnerable people and supporting them in their path to employment, the approach to the businesses is also important so as to identify their needs in terms of lack of certain jobs.

– We worked a lot with the companies on job coaching, job carving, positions design, etc. Throughout this process, there was nothing predetermined, but we listened to their needs. Inclusive entrepreneurship is also important because of the branding it brings to companies, but to us it was important because we turned our attention from the vulnerable to the businesses that have become our customers. Only in this way can we create change and chances for these vulnerable groups to find their place in the labor market- Bijnens said. Van Amel suggested that it is especially important to communicate success stories: – We learned that the design of job positions is not something you do first and instead first we do coaching and then we establish a connection with the companies and their needs. Only then comes the design of the positions.


Индивидуален пристап, иновирање и слушање на потребите – клуч за успешна интеграција

Форумот на добри компании 2021 година, воспостави холистички поглед кон можната трансформативна промена на интерсекцијата – бизнис / институции / граѓанско општество, вклучувајќи ги овие засегнати страни во процес на кокреирање и поттик за заедничко делување. Носејќи ја визијата за иднината на работните места, во која централна точка ќе бидат луѓето, нивните вредности и личност, вториот ден од Форумот, донесе искуства и видувања на професионалци од Шведска, Австрија, Белгија, Босна и Херцеговина и од земјава. Дисусиите ги отвори министерката за труд и социјална политика, Јагода Шахпаска, која, меѓу другото, сподели дека важен дел е децентрализацијата на социјалните услуги – Потребни ни се локални мрежи за социјални услуги кои се создадени според потребите на граѓаните на секоја општина. Децентрализацијата овозоможува и поттикнува заштита и вработување. Предвидува мултилатерални партнерства помеѓу приватниот, јавниот и граѓанскиот сектор, кои здружени се справуваат со важни општествени прашања.

Давид Оберхубер, директор на ГИЗ за Северна Македонија и Косово, сподели дека поддржувајќи го Форумот, ГИЗ ги промовира можностите и вредностите на претстојните нови економски и бизнис модели преку презентирање примери на инклузивни и социјални бизниси и пристап на социјалното менторство кои можат истовремено да создадат раст на социјален, економски, еколошки начин како и да ги намалат неедаквостите во општеството.

Извршна директорка на „Паблик “, Климентина Илијевски даде фокус кон порастот на социјалните претпријатија, кои промовираат нови начини на водење бизнис потпирајќи се на локалните ресурси, поддржувајќи го создавањето нови работни места. – Социјалните претпријатија придонесуваат во борбата против сиромаштијата, промовираат фер услови за работа, ја подобруваат социјалната заштита преку испорака на јавни услуги во здраствената заштита, образованието, тие ги прават и пионерските чекори кон развојот на социјални иновации адресирајќи ги социо-економските предизвици и давајќи одговор на нив. Придонесуваат и кон циркуларната економија и развиваат решенија кои се поволни за животната средина, охрабруваат одговорен конзумеризам, а креираат и нови и квалитетни работни места адаптирани на новите технологии и дигитализацијата. Тие се ентитети кои го живеат и промовираат одржливиот развој.

Како „Икеа“ прави општествено влијание креирајќи работни места за ранливи?

Ан- Софи Гунарсон, Менаџерка за нови партнерства и соработки, „Икеа“, Шведска сподели дека преку партнерствата со социјални бизниси, „Икеа“ создаде 30.000 работни места како и 300 различни производи на глобално ниво. – Сакаме да пробуваме нови работи и да ги кршиме општествените бариери. Вклучуваме жени од ранливи категории, бегалци и останати ранливи групи. Ги прашуваме што е она кое тие знаат најдобро да го прават, а потоа гледаме кои производи можат да се изработат според тие капацитети. Инклузијата и интеграцијата на овие луѓе се многу важни на долг рок, бидејќи создаваат стабилни работни места и ја придвижуваат економијата напред – сподели таа на Форумот. Оваа иницијатива на „Икеа“ е започната пред 9 години. – Ја користиме нашата јака страна, а тоа е експертизата во развој на производите, и потоа создаваме соработки со социјални бизниси кои можат да се интегрираат во процесот на производство. Како голем играч на пазарот можеме да им обезбедиме сè што им треба на социјалните бизниси и секогаш гледаме како можеме да излеземе во пресрет на нивните потреби. Клучот е во соработката. Многу од нашите добавувачи ни пристапуваат и сакаат да се вклучат во вршењето позитивна промена. Тие ја гледаат двостраната придобивка и заедно учиме едни од други за тоа како најдобро да креираме социјални бизниси – сподели таа. Гунарсон го потенцираше и фактот што во оваа соработка, одржуваат континуитет, планираат долгорочно и инвестираат во одржливи работни места. – Инклузијата е поважна од кога било. Нашата цел е да обезбедиме 95.000 работни места до 2030 година. Ќе го постигнеме тоа преку интеграцијата на овие лица, а додатна вредност е тоа што производите кои ќе ги изработат се ракотворби, односно уникати.

Социјалните услуги мора да произлезат од локалните предизвици

Во рамките на дискусијата „Модели на социјално претприемништво во заедниците – Развојот на социјалните услуги во согласност со потребите на локалните заедници“, панел сесијата донесе примери за улогата на социјалните услуги, потребата за иновации на ова поле, но, и потребата од локални иницијативи, креирани според потрбите на конкретни општини. Учествуваа Михаел Самец, тим лидер во ГИЗ, заменик-раководителката на секторот за социјална заштита во Министерство за труд и социјална политика, Софија Спасовска, градоналачникот на Демир Капија Лазар Петров. Разговорот го модерираше Климентина Илијевски од „Паблик“, која посочи дека преку социјалното претприемништво може да се понудат и услуги.

Самец посочи дека нajсоодветна почетна точка е локалното ниво, бидејќи самите граѓани се најблиску до проблемите со кои се соочуваат и најдобро можат да ги изнесат: – Секако, потребно е да се размислува за персонализирано решение според секоја општина. Затоа, најпрактично е кога работиме со социјалните бизниси и граѓанскиот сектор. Еден од главните проблеми е исклучувањето на ранливите групи од пазарот на труд, но секако постојат многу други. Кога секоја општина ќе спроведе свое мапирање, точно ќе знае кои услуги се потребни за да се реши одреден проблем и за кои работи треба да се покрене иницијатива. Сето ова е процес на учење. Она што е сигурно, е дека соработката помеѓу различните сектори е исклучително важна и потребна за иднината, за да може да развиваме одржливи услуги, финансии и работни места – сподели Самец.

Спасовска посочи дека, МТСП, со поддршка на ГИЗ веќе спроведе проект преку кој се направи мапирање на потребите од социјални услуги во повеќе општини. – Не го доживеавме ова само како проект, туку развивме вистинска соработка за да можеме да сознаеме што е потребно во општините и да го унапредиме системот на социјална заштита. На меѓународно ниво се организираат многу конференции со цел да се пренесат искуства од вакви иницијативи и да се види како практично изгледа работата на терен. На прашањето, што се случува, доколку се појави иновативна социјална услуга, која системот не ја препознава, Спасовска појасни дека воспоставени се механизми за да се овозможи функционалност. – Сегашниот систем за социјална заштита е отворен. Иновативните социјални услуги се ставени во законска регулатива, а овој систем е динамичен процес.

Петров пак кажа дека Демир Капија е меѓу првите општини кои ги мапираа проблемите и имплементираше стратегија за создавање социјални услуги. – Мапирањето е направено со провајдерите и граѓанскиот сектор, а како релативно помала општина, полесно е да ги видиме проблемите на луѓето. Ние сме едни од првите подджрувачи за развојот на деинституционализацијата. Имаме изградено неколку станбени единици за лица со попречености и започнавме проект каде се помага во домот за стари и изнемоштени лица. Во иднина би сакале да се отворат уште вакви станбени единици како и работни места

бидејќи на тој начин се создава win-win ситуација. Од една страна се вработуваат луѓе, а од друга, им се овозможува на лицата од ранливи групи да живеат подобро и да бидат вклучени во заедницата како и сите други сограѓани – сподели Петров.

Job carving I job crafting за поинклуивен пазар на труд

Анет Скопета, заменичка на директорот, Европски центар за социјална заштита, Австрија презентираше социјални иновации на пазар на труд со кои треба да се унапреди социјалната инклузија. – Преку Job carving и Job crafting, сакаме да постигнеме усогласеност помеѓу вештините и способностите на лицата од ранливите групи и работните позиции во компаниите, со тоа што самите компании треба да ги прилагодат работните места според овој кадар и на тој начин да ги вклучат на пазарот на труд. Имплементацијата на овие решенија не е толку едноставна бидејќи постои јаз помеѓу понудата – групите кои сакаме да ги вклучиме на пазарот на труд и побарувачката – компаниите кои имаат одредени очекувања или неверувања во процесот – посочи Скопета. Таа сподели и дека со пандемијата ранливите групи со примија најтешкиот удар, затоа мораме да ги погледнеме работите одблизу со цел да ги ублажиме последиците -Системот и различните страни не комуницираат ефективно и нивната интеракција не функционира како што треба. Затоа е потребно да се зајакне оваа врска. Комплексно е, но сме многу понапред од тоа што бевме пред неколку години. Социјалните иновации се нови практики и нов пристап кој носи подобри исходи бидејќи самото општество одлучува дали иновацијата е добра или не. Секако, треба да градиме политики и активности според докази и да споделуваме знаења- кажа Скопета.

Социјалното менторство – премостување помеѓу креирање вработувања и програми за социјална инклузија

Вториот ден донесе и претставување на иновацијата социјално менторство, преку која, ранливите сограѓани се поддржуваат и индивидуално се насочуваат кон пазар на труд. Беа споделени инпути од првата генерација 10 социјални ментори од Северна Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Косово и Албанија, кои процесот на обуки го опишаа како голема промена во начинот на работа со ранливи луѓе. – Потребни ни се промени во сите делови делови на системот, за да видиме вистинска промена. Научивме многу преку социјалното менторство – кажа Јелена Станковиќ, една од 10-те социјални менторки кои изминатиов период се обучуваа за обезбедување на оваа услуга. -Ние сме агенти на промената и развиваме вештини кои им се потребни на лицата кои ги менторираме, бидејќи тие го заслужуваат тоа – вели социјалната менторка Арлинда Заими. – Силно верувам дека пристапо на социјалното менторство ќе биде начин да се направи мост помеѓу вработувањето и програмите за социјална инклузија, како и помеѓу агенциите за вработување и центрите за социјална работа. Втората панел дискусија донесе разговор за менторството како процес во работната интеграција. Учествуваа Денис Шиљак, менаџер на СОС детско село, Босна и Херцеговина, Ирена Јакимовска, менаџерка и ко-сопственичка на „Comfy Angel“ и претседателка на регионалната комора за комерција во Прилеп. Дискусијата ја модерираше Небојша Илијевски, контент директор на Форумот на добри компании. Шиљак сподели дека СОС Детско село од БиХ работи со млади лица и деца без родители или кои имаат ризик да останат без родител или грижа од старател, обучувајќи ги со потребните вештини за да можат да бидат дел од пазарот на труд.

-Вклучуваме индивидуални сесии за животни вештини, вештини за вработување, менторирање итн. Потоа им наоѓаме пракса и job shadowing за да можат во реалност да го испробаат она што го научиле. Во Босна постои слаб пазар на труд, а силна сива економија па така дури 45% од младите наоѓаат работа токму на сивиот пазар, се изложуваат на ризици, а го немаат потребното искуство за да најдат нормална работа. Се трудиме да најдеме решенија чекор по чекор, но тешко е бидејќи во државата не постојат законски рамки за да се организираат овие активности. Еден од најголемите предизвици е задржувањето на работното место на подолг рок, што е многу поизразено сега со КОВИД – кажа Шиљак.

Јакимовска посочи дека „Комфи ангел“ брои 1000 вработени. -Можеби не можам да имам влијание на светски рамки, но можам да влијаам локално на структурата и начинот на работење во нашата компанија. Со гордост можам да кажам дека градиме социјална компанија и дека се грижиме за оние кои немаат еднакви можности како сите останати. Сѐ си има свој еволутивен процес, па така и ова. Компаниите кои се социјално одговорни се многу ценети и заедницата добро ги препознава, па затоа сметам дека и останатите бизниси ќе се приклучат. Компаниите кои работат чисто за профит според мене се најсиромашните компании – сподели таа. На Форумот гостуваа и консултантите Вим Ван Амел и Би Бајненс од „И Диверсо“, иновативна компанија која нуди услуги за интеграција на ранливи на пазар на труд – работејќи со ранливите, но и со компаните. Гостите од Белгија посочија дека освен што инвестираат во зајакнување на компетенциите на ранливи луѓе, ги поддржуваат во нивниот пат кон вработување, важен е приодот кон бизнисите – нивните потреби во поглед на недостаток од одредени работни места. – Со компаниите многу работевме на job couching, job carving, дизајн на позции. Во целиот овој процес, немаше ништо однапред определено, туку ги слушавме нивните потреби. Инклузивното претприемништво е важно и поради брендингот што го носи за фирмите, но за нас беше важно бидејќи го свртевме вниманието од ранливите – кон бизнисите кои станаа наш клиент. Само така ние можеме да креираме промени и шанси за овие ранливи групи да го најдат своето место на пазарот на труд – посочи Бајненс. Ван Амел сугерираше дека е особено важно да се комуницираат успешни приказни: – Научивме дека дизајнот на работните позиции не е нешто што го правите прво, туку прво работиме коучинг, па воспоставуваме врска со компаниите и со нивните потреби. Дури потоа доаѓа дизајнот на позициите.


The future of workplaces is inseparable from the future of people

The starting day of the Companies Doing Good Forum 2021 brought a vision for the future of workplaces that will focus on people, their values, personality and character, in which businesses will partner with social enterprises in order to do good for the communities.

With speakers from the country and from France, Israel, Italy, Belgium, Bosnia and Herzegovina, and Poland, the Forum brought a perspective in which we emphasize joint action for the benefit of all of us.

The event was opened by the Deputy Prime Minister in charge of Economic Affairs, Fatmir Bytyqi.

– Local challenges are also global, especially when it comes to the pandemic. That is why we need to restructure our existing economy into a social economy and focus on the vulnerable groups. We do not know what awaits us tomorrow. Through social entrepreneurship and through the implementation of the Sustainable Development Goals, we can ensure that everyone gets equal opportunities in our society – Bytyqi said.

The Ambassador of Germany in the country, Anke Gisela Holstein shared that one of the most important partners of the Forum are the civil society organizations.

– I would like to congratulate them for their achievements and efforts to support the development of social entrepreneurship and for being true pioneers in social mentoring in the country and the region. Supporting today’s Forum, Deutsche GesellschaftfürInternationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH, wants to emphasize the importance of the topic of social inclusion, especially the cultural, social and economic participation of vulnerable groups in society. Germany and the world are committed to achieving the Sustainable Development Goals, which are a roadmap for a better and sustainable future for all. We are glad that one of the goals of today’s forum is in line with some of the fundamental elements of this process: building partnerships and emphasizing that no one is left out – Holstein said. The Executive Director of Public, the organization that organizes the Forum, shared that, in the desired social systems, inclusive jobs, inclusive businesses and inclusive growth are high priorities.

– In them, growth will not be monitored only through GDP, but through a set of indicators that will simultaneously carry information as to what are the entities that benefit from the economic growth and whether the growth is sustainable in terms of its effects on the environment such as the impact on the human well-being. With this Forum we will try to see the role of different sectors in creating a new social system in which the goals for sustainable development are incorporated and the contribution to them will not be an effort, but an established and accepted way of acting – Ilijevski said.

Decathlon’s vision leader Charlie Felgate shared that they are a decentralized company that operates through collective consciousness and applies a bottom-up approach.

– The employees themselves bring the main ideas, and my job is to listen to them and implement them. When we talk about the future of workplaces, first we have to talk about the future of people. As a

company we exist because of others, buyers, suppliers, people who make coffee and tea, we are all human and we are all important. We started asking people what they wanted for themselves, their family and their society, instead of saying what we thought they should. When we changed the approach, we got completely different answers. The problems we face, we can solve together, only together! That’s the only way – Felgate said.

He, as one of the keynote speakers, pointed out that the company employs on the basis of values:

– Only then you are more inclusive in recruiting. We are not interested in modern universities and diplomas. Inclusion is very important to us, so I quote my friend who says: diversity is to be invited to a party, inclusion is to be invited to dance.

Eliav Rodman is an entrepreneur from the startup “MyInterview”, Israel. He explains that the two founders of the company had completely different characters, but realized that their CVs are almost identical. – Hence the idea to do something about the classic way of looking for staff and interviewing, in order to be able to find the right candidates and recognize their true values. MyInterview platform focuses on recruiting people by focusing on the candidate’s character instead of the CV. – If a company receives 100 applications for one job position, with the traditional method of interviewing, the one who applied 99th has a very small chance to get the job even though it is perhaps one of the best. Through our platform, algorithms allow no one to be missed and everyone gets an equal chance, there is no place for bias in the future of workplaces – Rodman said. International Labor Organization (ILO) Senior Employment Specialist Daniela Zampini shared that the outcome of working with different groups (businesses, civic organizations, public institutions) is very good because it enriches our perceptions:

– We have seen that those jobs that are usually low paid are actually among the most important ones that are essential for the functioning of the economy. Digitization is only one part of the whole equation. Until we start looking at the labor market in a more articulate way, we will not be able to see the big picture.

Zampini also shared the main goals for improving the future of jobs:

– To invest in people and their abilities, to give them opportunities, to invest in remodeling and reforming institutions, as well as in dialogue and understanding between all parties – businesses, institutions, civil society, workers/citizens.

Karel Vanderporten, a social economy expert at the European Commission, shared ways of working between stakeholders in the social economy and conventional businesses. He pointed to a number of degrees and differences between philanthropic partnerships, which are one-way and commonplace, all the way to transformational change – where both sides align their missions to maximize mutual benefit and social impact.

The first day also brought a panel session on the topic of cooperation between the public, private and civil society stakeholders, through an actual example from Poland.

Businessman Piotr Janowicz of Constructa, Poland, explained that now, unlike before, people look at business differently.

– Fortunately, the business that my father started was successful and although the main goal was profit, today it allows us to focus on other things, to work for much more than profit and to do something significant for our community. That is how we realized the investment in our local community.

Piotr Marciniak, an architect and professor from Poland, presented the social space they had created together with Construkta and the Barca Foundation, which had brought many benefits to the local community.

– Our project focuses on social space. Through the revitalization of the fortresses we preserve the history, we dedicate special rooms intended for social economy, workshops, art, exhibitions and a large green area, cafes and restaurants. As architects, we want to solve the problem of the environment. That is our future – shared Maciniak. Vesna Bajsanski Agic from the Mosaic Foundation in Bosnia and Herzegovina pointed out that businesses need to solve social problems.

– The question we used to ask our children “what do you want to be when you grow up?” should be replaced with the question “what problems do you want to solve when you grow up?”. When we create social businesses and rely only on state support, we do nothing. If the business is not alive from sales, it is not alive in the market, it does not exist. It can not be called a business – she said.

Kosta Petrov, Director of the Fund for Innovation, shared that if we want to see change and impact, the businesses, institutions and civil society must all work together.

– It is an equation, if only one part works well, the equation is not right. The future depends on the social influence, we should accept this and act in that direction. I ask people from the startup sphere what is the main reason why they want to realize their business and tell them that if the answer is only profit, then they better not start. At the core, there should always be a desire to solve a particular problem of their target group.

Join us tomorrow on the second day, more interesting discussions are coming!


Иднината на работните места е неодвоива од иднината на луѓето

Стартниот ден на Форумот на добри компании 2021 донесе визија за иднина на работните места кои ќе се фокусирани на луѓето, на нивните вредности, личност и карактер, во која бизнисите ќе партнеруваат со социјални претпријатија со цел да направат добро за заедницата. Со говорници од земјава и од Франција, Израел, Италија, Белгија, Босна и Херцеговина, Полска, донесе перспектива во која го истакнуваме заедничкото делување, за доброто на сите нас. Настанот го отвори вицепремиерот за економски прашања, Фатмир Битиќи. -Локалните предизвици се и глобални, особено кога е во прашање пандемијата. Затоа треба да ја реструктуираме нашата постоечка економија во социјална економија и да дадеме фокус на ранливите групи. Не знаеме што нѐ очекува утре. Преку социјалното претприемаштво и имплементацијата на Целите за одржлив развој, можеме да се осигураме дека сите ќе добијат еднакви можности во нашето општество – кажа Битиќи.

Амбасадорката на Германија во земјава, Анке Холштајн сподели дека еден од најважните партнери на Форумот, се токму граѓанските организации. – Би сакала да ги поздравам за нивните достигнувања и напори да го поддржат развојот на социјалното претприемништво и поради тоа што се вистински пионери во социјалното менторство во земјава и регионот. Поддржувајќи го денешниот Форум, Германското друштво за интернационална соработка ГИЗ сака да ја нагласи важноста на темата социјална инклузија, особено културното, социјалното и економското учество на ранливите групи во општеството. Германија и светот се посветени да ги постигнат Целите за одржлив развој, кои се патоказ за подобра и одржлива иднина за сите. Нам ни е драго дека една од целите на денешниот форум е во линија со некои од фундаменталните елементи од овој процес: градењето партнерства и ставање на акцент на тоа никој да не биде изоставен – рече Холштајн

Извршната директорка на „Паблик“, организацијата која го организира Форумот, сподели дека, во посакуваните општествени системи, инклузивните работни места, инклузивните бизниси и инклузивниот раст се високи приоритети. – Во нив растот нема да се следи само преку БДП, туку преку сет индикатори кои истовремено ќе носат информација – кој има бенефит од економскиот раст, дали растот е одржлив во однос на ефектите врз животната средина, како тој влијание врз благосостојбата на луѓето. Со овој Форум ќе се обидеме да ја согледаме улогата на различните сектори во создавањето на новиот општествен систем во чие функционирање се инкорпорирани Целите за одржлив развој и придонесот кон нив нема да е напор, туку воспоставен и прифатен начин на делување – сподели Илијевски.

Лидерот за визија на „Декатлон“, Франција, Чарли Фелгејт сподели дека тие се децентрализирана компанија која функционира преку колективна свесност и применува пристап „од долу нагоре“. – Самите вработени ги носат главните идеи, a мојата работа е да ги слушнам и имплементирам. Кога зборуваме за иднината на работните места, прво разговараме за иднината на луѓето. Како компанија постоиме поради останатите, купувачите, добавувачите, луѓето кои прават кафе и чај, сите сме луѓе и сите сме важни. Почнавме да ги прашуваме вработените што сакаат за себе, за својата фамилија, своето општество, а не да кажуваме што ние мислиме дека треба. Кога го сменивме пристапот, добивме сосема различни одговори. Проблемите со кои се соочуваме, можеме да ги решиме заедно, само заедно! Тоа е единствениот начин – вели Фелгејт. Тој, како еден од главните говорници, посочи и дека компанијата вработува врз основа на вредности: – Тогаш си поинклузивен во регрутирањето. Не сме заинтереисрани за модерни универзитети и дипломи. Многу ни е важна инклузијата, па оттука го цитирам мојот пријател кој кажува: разновидност е да бидеш поканет на забава, инклузија е да бидеш поканет да танцуваш и да се вклучиш во сите муабети.

Елиав Родман, е претприемач од стартапот „MyInterview“, Израел. Тој појаснува дека двајцата основачи на компанијата имале сосема различни карактери, но согледале дека нивните CV-а се речиси идентични. – Оттука произлегла идејата да се направи нешто околу класичниот начин на барање работен кадар и интервјуирање, со цел да можат да се најдат вистинските кандидати и да се препознаат нивните вистински вредности. Платформата „MyInterview“ се фокусира на наоѓање кадар преку ставање фокус на карактерот на кандитатот наместо на CV-то. – Ако на некоја компанија им стигнат 100 апликации за едно работно место, со традиционалниот метод на интервјуирање, оној кој аплицирал 99-ти има реално многу мали шанси да ја добие работата иако е можеби еден од најквалитетните. Преку нашата платформа алгоритмите овозможуваат никој да не биде пропуштен и сите да добијат еднаква шанса, таму нема пристрасност – сподели Родман.

Сениор специјалистката за вработување во Меѓународна организација на трудот (МОТ), Даниела Зампини сподели дека исходот од работењето со различни групи (бизниси, граѓански организации, јавни институции) е многу добар бидејќи ги збогатува нашите перцепции:

– Увидовме дека оние работни позиции кои се најчесто ниско платени, се всушност едни од најважните, односно есенцијални за функционирањето на економијата. Дигитализацијата е само еден дел од целата равенка. Сè додека не почнеме да гледаме кон пазарот на труд на поартикулиран начин, нема да можеме да ја видиме големата слика. Зампини сподели и за главните цели во насока на подобрување на иднината на работните места: – Да инвестираме во луѓето и нивните способности, да им дадеме можности, да инвестираме во ремоделирање и реформирање на институциите, како и во дијалог и разбирање помеѓу сите страни – бизниси, институции, граѓански сектор, работници/граѓани.

Карел Вандерпортен, експерт за социјална економија, кој работи во Европска комисија, сподели за начините на соработка помеѓу чинителите кои се дел од социјалната економија и конвенционалните бизниси. Посочи на низа степени и разлики помеѓу филантропските партнерства, кои се еднонасочни и вообичаени, сè до оние кои носат трансформативна промена – каде двете страни ги изедначуваат своите мисии за да максимизираат заеднички бенефит и општествено влијание. Вандерпортен сподели и примери за различни степени кои појаснуваат разлики помеѓу филантропски активности, но, и подлабоко вклучување на социјалните претпријатија во партнерства со конвенционални бизниси. Пример за тоа е кога вработени играат улога на тутори и ментори на различни социјални претпријатија, или, кога некое социјално претпријатие е вклучено во производство на етичка мода (примерот на Калцедониа со Квид кооператива).

Првиот ден ја донесе и панел сесијата за соработка помеѓу јавниот, приватниот и граѓанскиот сектор, преку реализиран пример во Полска. Бизнисменот Пјотр Јановиц од „Конструкта“, Полска појасни дека сега, за разлика од порано, луѓето различно гледаат на бизнисот. – Бизнисот што го отпочна мојот татко за среќа беше успешен и иако главната цел беше профитот, тоа денес ни овозможува да ставиме фокус на други работи, да работиме за многу повеќе од профит и да направиме нешто значително за нашата заедница.

Пјотр Марчиниак, архитект и професор, Полска го претстави социјалниот простор кој го изработиле заедно со „Конструкта“ и со фондацијата „Барка“, кој донел многу бенефити за локалната заедница. – Нашиот проект го става во фокус социјалниот простор. Преку ревитализација на тврдините ја зачувуваме историјата, посветуваме посебни простории наменети за социјална економија, работилници, уметност, изложби и голема зелена површина, кафулиња и ресторани. Како архитекти, сакаме да го решиме проблемот со животната околина. Тоа е нашата иднина – сподели Мачиниак.

Весна Бајшански Агиќ од фондацијата „Мозаик“ од Босна и Херцеговина посочи на тоа дека бизнисите треба да решаваат општествени проблеми. -Прашањето кое порано им го поставуваме на своите деца „што сакаат да бидат кога ќе пораснат“, треба да го замениме со прашањето кои проблеми сакаат да ги решат кога ќе пораснат. Кога креираме социјални бизниси и се засноваме само на поддршка од државата, не правиме ништо. Ако бизнисот не е жив од продажба, не е жив на пазарот, не е постои. Не може да биде наречен бизнис – беше децидна таа во своето излагање. Коста Петров, директор на Фондот за иновации, сподели дека ако сакаме да видиме промена, и влијание, мора да работиме заедно – бизниси, институции, граѓански сектор. – Тоа е равенка, ако функционира добро само еден дел, нема да се оствари равенството. Иднината зависи од опшественото влијание, ова треба да го прифатиме и да делуваме во таа насока. Ги прашувам луѓето од стартап сферата – која е главната причина зошто сакаат да го реализираат својот бизнис. Ако одговорот е само профит, тогаш подобро да не почнуваат. Во сржта секогаш треба да постои желба за решение на одреден проблем на нивната таргет група.

Приклучете ни се и утре, следуваат уште интересни дискусии!

Companies Doing Good Forum 2021 – The Future of Workplaces

This edition of the Forum will offer a holistic look into what is possible as a transformative change at the businesses/people/institutions intersection.

Трансформација на капитализмот: 7 акупунктурни точки

Ото Шармер е професор на МИТ, економист и автор на „Теорија У“, методологија важна за општествена промена, која, токму сега ни е најнеопходна.

Пандемијата донесе загуба од работни часови еквивалентни на 120.000 работни места

На почетокот на кризата, владините рестрикции и социјалните заштитни мерки на работното место веднаш ја намалија понудата. Луѓето не само што ја намалија потрошувачката на одредени стоки и услуги во текот на карантинот, туку, исто така, загубија приходи и ја одложија потрошувачката на несуштински производи и услуги

Кога пандемијата ја погоди земјава, владата, работодавачите и синдикатите, преку Економско-социјалниот совет, побараа од Меѓународната организација на трудот (МОТ) да направи процена на влијанието на пандемијата врз пазарот на труд, да даде преглед на политиката како одговор на кризата, како и пред-лог-решенија, додека земјата се обидува да помине низ различни фази од кризата – затворање, реактивирање и закрепнување. Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) се приклучи на напорите на МОТ и во средината на мај беше објавено првото издание на извештајот „Ковид-19 и светот на работата: Брза процена на влијанијата врз работните места и политиката како одговор на кризата предизвикана од ковид-19“. Една од важните работи што се истакнува во документот е преземање на вистинските мерки во вистинско време со цел да се постигне максимален резултат од вложувањето. Во период на мерки за изолација и за ограничено движење, се стави акцент на зачувување на работниот однос и на одржување на рaботните места и приходи. Во фазата на реактивација, земјата треба да додаде дополнителни цели, вклучително и подготовка на работните места за можно повторно враќање на вирусот

Истовремени шокови – и во побарувачката и во понудат

Спроведената анализа вклучува повеќе алатки, меѓу кои и анкета на повеќе од 300 претпријатија. Сложеноста на состојбата бараше повеќеслоен пристап за подобро да се разберат различните аспекти на кризата. Оваа криза е специфична поради истовременоста на шоковите и на страната на побарувачката и на понудата. На почетокот, владините рестрикции и социјалните заштитни мерки на работното место веднаш ја намалија понудата. Луѓето не само што ја намалија потрошувачката на одредени стоки и услуги во текот на карантинот, туку, исто така, загубија приходи и ја одложија потрошувачката на несуштински производи и услуги. Податоците од март 2020 евидентираа пад на трговија на мало за 4,6 проценти (во споредба со претходната година), во трговијата на мало со непрехранбени производи има пад од 12,7 проценти, додека трговијата на мало со храна, пијалаци и со тутун бележи пораст од 3,5 проценти. Кризата ја покажа и способноста на дел од компаниите да се приспособат на тешката ситуација во која се најдоа. Некои фармацевтски компании се обидоа да бидат во чекор со околностите што се менуваа и почнаа да произведуваат средства за дезинфекција. Некои текстилни компании се ориентираа кон производство на маски за лице, заштитна облека и слични производи, пред сѐ за здравствениот сектор, но и за другото население. Откако безбедносните мерки на изолација и на ограничено движење беа повлечени, земјава почна да се движи кон реактивирање на својот производствен капацитет, но потрошувачка-та не се врати на нивоата како пред кризата.

Ранливост на работни места во одредени сектори

Наглото намалување на економската активност ја намали вработеноста, во смисла на бројот на работните места и на збирните работни часови. Економската активност во цели сектори беше сериозно ограничена, што доведе до остро намалување на изворите на приход за голем број претпријатија. Одредени работни места беа само привремено скратени, додека други ќе бидат изгубени засекогаш. Извештајот дава одредени насоки за ранливоста на работната сила во конкретни сектори и претпријатија изложени на ризик. Тука веројатноста за губење на работните места, пред сѐ ризични и неодржливи, е најголема. Заклучно со 29 јуни 2020 година, процените за земјава укажуваат дека во второто тримесечје работните часови се намалиле за 14,5 проценти. Ова укажува дека во земјава се загубени работни часови еквивалентни на 120.000 работни места со полно работно време, ако се има предвид 40-часовна работна недела. Овој број не треба да се смета за реално загубени работни места во текот на второто тримесечје имајќи предвид како влијаеше кризата врз работниците и претпријатијата во земјава и фактот што мерките за задржување на работните места беа најавени и преземени во рана фаза на периодот на затворање и беа засилени по објавувањето на Извештајот на МОТ. Скратеното работно време и „вработеноста без да се оди на работа“ (на пример, ослободување од работа и користење годишен одмор) значително придонесоа кон намалувањето на работните часови во второто тримесечје. Меѓутоа, продолжувањето на ситуацијата може да доведе до невработеност и до неа-ктивност на некои лица. Ваквите варијации во факторите што придонесуваат кон намалување на работните часови упатува на тоа дека строгото фокусирање на невработеноста не овозможува соодветна процена на влијанието на пандемијата врз пазарот на трудот во моментов. МОТ ги советува креаторите на политика внимателно да ги анализираат податоците што им се на располагање.

Фирмите прво ги отпуштаат жените

Извештајот ја бележи вкупната ранливост на работната сила во 39 економски сектори, што претставува околу 92 процента од работната сила. Девет сектори што се екстремно засегнати од кризата покажуваат зголемена ранливост: во нив 40.000 работни места се изложени на директен ризик. Секторската анализа покажува дека кај угостителските услуги, трговијата на мало, транспортот, услугите за складирање, личните услуги, производството на храна, градежништвото и услугите за одржување на зградите, има комбинација од висока ранливост на работните места и од големо влијание на кризата предизвикана од пандемијата. Има повеќе од 26.000 самовработени лица и повеќе од 50.000 микропретпријатија во овие девет сектори. Повеќе од 33.000 работници имаат договор на определено време, а дополнителни 33.000 се неформални работници (речиси 26 проценти од вкупниот број неформално вработени лица во земјата). Жените се повеќе застапени во деветте сектори што се силно погодени и се многу ранливи, а посебно во неформалните услужни сектори и во трудовоинтензивните производствени сектори. На пример, 80 проценти од работната сила во текстилната индустрија и во индустријата за производство на облека се жени. Прелиминарните индикации од благиот пораст на бројот на барања за надомест во случај на невработеност во текот на април се дека фирмите прво ги отпуштаат жените, 90 проценти од новите барања, во споредба со јануари.

Одговор на негативните последици од ковид-19 врз ранливите работnици

Невработеноста во земјава, според досегашните податоци на Агенцијата за вработување, не забележа драстичен пораст. Има повеќе причини за овој маргинален пораст. Затоа е важно да се разбере што стои зад индикаторите за пазарот на трудот и што точно мериме. Во извештајот се истакнува дека, од почетокот на кризата, владата и социјалните партнери во земји со силни институции на пазарот на трудот имаат три главни начини за заштита на работните места и на приходите на работниците. Првиот сет интервенции се шемите за задржување на работните места, чијашто цел е зачувување на вработеноста додека претпријатијата минуваат низ кризата. Исто така, се користат шеми за привремена поддршка на приходите за работници што не се квалификуваат за мерките за задржување на вработеноста (самовработените и сезонските работници, работници со нетипични форми на работа). Вториот сет интервенции е проширување на поддршката на работници што ќе ги загубат своите работни места поради економското забавување, со привремено релаксирање на критериумите за квалификуваност за надомест во случај на невработеност. Третиот сет интервенции е проширување на алатките за социјална заштита, (социјална пoмош, минимален гарантиран приход) за лица и за домаќинства што не се квалификуваат за мерките за задржување на работните места и за заштита во случај на невработеност.

Владата навреме донесе низа привремени мерки за спречување и за ублажување на негативните економски и социјални последици од оваа криза. Фокусот беше ставен на задржување на вработеноста, преку поддршка на претпријатијата да ја задржат работната сила, место да ги отпуштаат работниците. Резултатите од анкетата за претпријатија спроведена од организациите на работодавци во земјава го потврдија овој тренд – помалку од 10 проценти отпуштен персонал за време на безбедносните мерки на изолација и на ограничено движење. Во следните фази од кризата, можно е да се забележи пораст на невработеноста, особено регистрираната невработеност, како и пораст на недоволна работна ангажираност, несигурна работа и обесхрабрување. Овие индикатори ќе имаат значајна улога во насочување на одлуките за политика во втората по-ловина од оваа година, како и во 2021 година. Како директен резултат на препораките предложени од МОТ, владата донесе уредба со која се прошири опфатот на шемата за паричен надомест во случај на невработеност на сите работници што имале прекин на работен однос во периодот од 11 март до 30 април. Со оваа мерка се опфатија сите работници во времетраење од два месеца од денот на прекин на нивниот договор. Ова е чекор кон правилна насока за одговор на негативните последици од кризата врз ранливите работници, имајќи предвид дека оваа уредба резултираше со повеќе од 3.800 барања за паричен надомест во случај на невработеност.

Инвестирање во работни места за младите е стимулативен пак

Во извештајот се истакнува важноста од продолжување на поддршката, па дури и проширување на мерките за вработување на младите. Инвестирањето во работни места за младите би можела да има позитивен ефект на одржување на вкупната побарувачка во блиска иднина. Во услови на ковид-19, како потрошувачи, младите се помалку ограничени од здравствени проблеми во споредба со повозрасните работници, кои ќе се воздржат од потрошувачка со високо ниво на контакти (патувања, ресторани), а веројатно и од вложување во недвижен имот и во трајни производи. Со инвестиции во одржување на работните места и на приходите на младите луѓе би се поддржале претпријатијата во нивните обиди за закрепнување во време кога потрошувачката на стока и на услуги од повозрасните работници не е доволна за да се придвижи и одржи вкупната по-барувачка. Инвестирањето во работни места за младите луѓе, во крајна линија, е стимулативен пакет.

Пандемијата ги намалила приходите на 43 отсто од микропретпријатијатa

Според анкетата на претпријатијата, пандемијата имала сериозно влијание врз 82 проценти од претпријатијата. Поголем број (43 проценти) пријавиле намалување на приходите од 50 проценти или повеќе, а 11 проценти привремено ги затвориле претпријатијата. Микропретпријатијата се најмногу погодени од кризата, и 50 проценти пријавиле дека нивните приходи се преполовиле, додека 19 проценти ги затвориле своите претпријатија. Речиси 50 проценти од испитаниците изјавиле дека нивното претпријатие не би можело да преживее до третото тримесечје без значителни промени на ситуацијата. Помалку од половина (47 проценти) од анкетираните претпријатија имаат пристап до финансиска поддршка што ќе им помогне да закрепнат. Поголемите претпријатија покажуваат поголема отпорност: иако 48 проценти од нив пријавиле пад на приходите поголем од 50 проценти, 78 проценти изјавиле дека тие би можеле да имаат пристап до сопствени финансиски средства или надворешна финансиска поддршка во текот на претстојните месеци.

(Автори на текстот:

Даниела Ѕампини, Специјалистка за вработување, Меѓународна органи-зација на трудот, МОТ

Наташа Мечкароска Симјаноска, координаторка на проектот на МОТ Зајакнување на социјалниот дијалог)

Текстот е извадок од напис објавен во 41-ви број на списанието „Лице в лице“, август 2020


We are what we consume and therefore we have a right and obligation to know what we are purchasing. One aspect of this, which is sometimes under-emphasised or ignored, is the length of and conditions in the ‘supply chain’ – the sequence of processes involved in the production and distribution of a commodity. An important consideration is globalisation and mutuality. “It really boils down to this: that all life is interrelated……. and before you finish eating breakfast in the morning, you’ve depended on more than half the world.” (Martin Luther King, 1967). The ethical side of this relationship is also highlighted by a decades old team game: ‘Banana Split’. It’s simple and you can try this at home!. You take the price of one banana – say 15 denari (unrealistically expensive but a useful number). Each member of the team represents a different part of the process: banana worker, plantation owner, shipper, importer/ripener, supermarket buyer. Each puts the case for what part of the total they should receive for their work. In my experience, this almost always results in group members coming to some reasonable share for everyone (which is far removed from the actual reality as shown in the breakdown below).

So, if we are interested in this inter-dependence, how do we ensure that we have the best possible information about what we produce or buy?

As consumers, we already have a good amount of information about products and services. This includes technical and health and safety standards, safety guidelines, sell by dates, country of origin, clear advice about usage, disclaimers, lists of ingredients, guarantees, and freedom of information laws. Much of this labelling and/or product and services information is based on law, developed over time and often through public pressure. For producers, businesses and public institutions, there is the desire to be both financially efficient or successful and publically reputable and accountable. For some, there is an additional focus, for publicity and/or principle, on social responsibility and public service

However, we do not yet have sufficient information to allow us to make the best decisions: what is most qualitative, ethical, sustainable and satisfying within budget. What we need are purchasing information ‘tools’, which lead to greater public sensitivity, positive corporate responsibility, alternative business models, and appropriate, supportive changes in the regulatory framework by policy makers.

So, to make this happen, we have another inter-related chain, which might include researchers, investigative journalists, business leaders including social enterprise organizations, policy makers and consumers. This is an exciting mix with great potential for mutual profitability.

Firstly, high quality researchers and research organizations are crucial for the provision of reliable, in-depth and accessible information, and important for influencing opinion and policy. They could create, with wide consultation, a set of ethical ranking criteria to complement the more conventional standards. These might include environmental impact, animal usage and welfare, human and workers’ rights, transparency, political influence or social inclusion. This would provide data for a ranking system. The next step would be to identify commodities or areas – for example, supermarkets, insurance, shampoo, electricity, mobile phones; then provide a profile for those companies which produce or sell them and follow this by ranking the companies from best to worst. This data could be publicised regularly, perhaps in magazine or in on-line journal form. Immediately, the consumer has choice, good practice is promoted, and there is reliable material for public campaigning and policy change.

This may be complicated and controversial. Take the tobacco industry, an important source of income for many in Macedonia. Who funds and carries out research into this industry? Are researchers independent? What is the balance between economies, health, national policy and social environment? Would research information be used just to increase sales, or someone’s power, or to promote broader ethical issues? Such tools have to be used carefully.

Secondly, this is where journalists may play an important part. They can use the research in independent, investigative journalism and to raise public awareness. They could promote specific campaigns which might result in better access to information or change of business or institutional practice. They could join with researchers to develop their own journal/on-line portal or e-forum to focus on such issues, or develop ethical consumer sections within existing publications. In the UK, the Ethical Consumer magazine or the Lifestyle section of The Guardian newspaper are excellent models.

Thirdly, the business community, including social enterprise, is vital to changing the way we consume. They could commit to a business strategy which includes consideration of ethical issues, in both their internal operation and for their suppliers. They could ensure procurement policies take into account wider issues and not just cheapest cost. They could provide open reporting which is able to explain publically what happens in each part of their business, including all parts of the supply chain. They could demonstrate corporate responsibility by having more inclusive HR policies, and ensuring non-discrimination and social inclusion. They could sign up to and promote ethical standards and take part actively in their development, and use them to promote their own business.

Many companies are not interested, but many are and fully understand the benefits of social responsibility. As Jim Sinegal, CEO of COSCO says: “Paying your employees well is not only the right thing to do but it makes for good business.” In 2017, the UK Living Wage Employer Foundation, which accredits companies who pay ‘living’ wages, published research from Cardiff University which showed that 93% of such accredited employers had gained business, 58% had improved staff motivation (78% for organisations with 500+ staff) and 86% had enhanced their general reputation.

Fourthly, national and local public bodies and policy makers must play their part in creating an appropriate, operative framework which enables such business and consumer practices. They could consider the endorsement of new ethical standards and ensure that companies are held to account for their business conduct, both in Macedonia and abroad. Crucially, they could review their own purchasing and procurement practice to ensure that it is transparent and incorporates wider issues. They could work towards being models of good HR practice, including offering opportunities for social responsibility eg employees being mentors, internship opportunities or employment for people from marginalized groups.

But finally, it is all of us, as consumers of one sort or another who are perhaps the strongest link in the chain. We can change our personal (or organizational) mindset and take practical action, with or without legal enforcement. We can check on what we are buying and be more sceptical about self-centred advertising. We can make more ethical choices wherever possible. We can even influence company behaviour and national policy by putting pressure on businesses or policy makers; and we can reward good companies with our business. We are the strongest link.

*Breakdown: Banana worker 0.5d. Plantation owner 2.5d. Shipper 2.0d. Importer and ripener 3.5d. Supermarket 6.5d. TOTAL 15 denari.


Dear customer, if you had a choice, did you pause to check the labels? Did you know that it was small children (who should have been at school) who sewed the buttons on your shirt? Did you accept that the coffee farmers who produced your relaxing/stimulating drink did NOT receive enough pay for their basic family needs?


The idea of consumerism is that the more we buy, and can buy, the better it is for us; and that it is economically attractive to encourage the attainment of goods and services in ever-increasing amounts. The success of consumerism is dependent on us buying into this idea wholeheartedly.